Month: January 2024

Կենդանիների պոչը

Պատկերացնել շանը կամ կատվին առանց պոչի, գրեթե անհնար է: Հետաքրքիր է` կենդանիների ինչի՞ն է պետք պոչը, ինչո՞ւ նրանք պոչ ունեն…

Պարզվում է, որ պոչը շատ կարևոր դեր է խաղում կենդանիների կյանքում, այն նրանց մարմնի կարևոր մասն է: Մի մասն այն օգտագործում է ցատկելու, մյուս մասը` տեղաշարժվելու համար: Եթե կենդանիներին համեմատենք մեքենայի հետ, ապա պոչը կլինի նրանց ղեկը: 

Ձիերին, կովերին և մի քանի այլ կենդանիների պոչն օգնում է ամռանը պաշտպանվել ճանճերից, մոծակներից:

Շների մոտ պոչը տրամադրութան  ցուցանիշն է. օրինակ՝ տիրոջը տեսնելիս շունն ուրախությունից թափահարում է պոչը, իսկ եթե այն ներքև է պահած կամ սեղմված է, նշանակում է, որ կենդանին ինչ-որ բանից վախեցած է:

Որոշ կենդանիների  պոչը տաքացնում է ցուրտ եղանակին: Այդպիսին են կզաքիսը, աղվեսը, գայլը և էլի շատ ու շատ կենդանիներ: Ձմռանը, երբ նրանք պառկում են քնելու ձյան վրա, կծկվում և պոչով փակում են իրենց քիթը, որպեսզի  այն չսառչի:

Խորամանկ աղվեսն առանց պոչի պարզապես չի կարող ապրել, որովհետև շները նրան կբռնեն, իսկ պոչի օգնությամբ նա խաբում է: Պոչը ուղղում է դեպի ձախ, իսկ ինքը փախչում ՝աջ:

Շատ կենդանիներ պոչն օգտագործում են վազքի ժամանակ հավասարակշռությունը պահելու համար: Հենց այդ պատճառով էլ սկյուռիկին անհրաժեշտ է պոչը , երբ նա մի ճյուղից մյուսն է ցատկում: Եվ նրա փամփլիկ պոչը ծառայում է իբրև օդապարիկ:

 Իսկ կապիկներին պոչն օգնում է սնունդ գտնել. պոչով կախվելով ճյուղերից՝  նրանք թաթերով կարողանում են պտուղներ պոկել:

Առաջադրանք

1. Ի՞նչ դեր ունի պոչը կենդանիների կյանքում:

Շատ կարևոր դեր

• Տեքստից դո՛ւրս գրիր այն հատվածը, որտեղ նկարագրվում է շան տրամադրությունն  ըստ պոչի:

Շների մոտ պոչը տրամադրութան  ցուցանիշն է. օրինակ՝ տիրոջը տեսնելիս շունն ուրախությունից թափահարում է պոչը, իսկ եթե այն ներքև է պահած կամ սեղմված է, նշանակում է, որ կենդանին ինչ-որ բանից վախեցած է:

• Ընդգծի՛ր ճիշտ պատասխանը: Կապիկներին պոչն օգնում է՝
• արագ վազել,
• ազատվել թշնամիներից,
• ձմռան ցրտին տաքանալ,
• պոչով կախվել ճյուղերից ու թաթերով  բանան պոկել:
• Ո՞ր կենդանին է խաբում իր պոչով:

Աղվեսը պոչը ուղղում է դեպի ձախ իսկ ինքը փախչում է դեպի աջ

• Ընդգծի´ր սխալ պատասխանը։

• Ձիերն ու կովերը  պոչի օգնությամբ քշում են ճանճերին:
• Ձիերն ու կովերը  պոչի օգնությամբ սնունդ են հայթայթում:
• Գրի´ր՝ ի՞նչ նոր բան իմացար կենդանիների պոչի մասին:

Որ կենդանիները արանց պոչի չեն կարող գոյանեվել

• Գրի´ր կապույտ ներկված բառերի հականիշները. __Անհնար-հնարավոր__

__Ուրախություն-տխրություն__

 __Ներքև-վերև__                      

 __Ցուրտ-տաք__

• Գրի´ր տեքստում հոգնակի թվով գործածված 2 բառ:

Կեննդանիներ

Ձիեր

• Գրի՛ր պոչատ, ճերմակ, փափուկ,  խաբել, բառերի հոմանիշները:

Պոչատ-պոչ չունեցող

Ճերմակ-սպիտակ

Փափուկ-նուրբ

Խաբել-ստել

 ______________

1. Ընդգծի´ր ճիշտ պատասխանը։ «Պոչ», «աղվես» բառերը ցույց են տալիս.

• առարկա,
• թիվ,
• հատկանիշ
• գործողություն:

31.01.2024

1․Գտիր թվի նշված մասը։
180-ի   5/9 մասը-100
200-ի  4/5 մասը-160
100-ի  3/10 մասը-30
150-ի  2/5  մասը-60
400-ի 5/8 մասը-250

2.Արտահայտիր նշված միավորներով․

(1/4) ժ= 15 ր
(1/5) կմ= 200 մ
(1/3) օր =8 ժ
(1/6) տարի = 2 ամիս
(1/2) ց = 50 կգ
(1/4)  մ = 25 սմ:

3.Արտահայտիր նշված միավորներով․
(5/ 6)  ժ= 50 ր
(4/5)  կմ =120 մ
(5/6)  օր = 20 ժ
(3/4)  տարի = 10 ամիս
(3/20) ց = 15 կգ
(4/5)  մ = 80 սմ:

4.  Արամը դպրոցից տուն վերադառնալու  ճանապարհի 1/4 մասը  անցավ։ Ճանապարհի ո՞ր մասը դեռ պետք է անցնի։

3/4 մասը

5․ Արկղում կար 120 միատեսակ գնդակ։ Արկղից հանեցին դրանց 7/8 մասը։ Քանի՞ գնդակ մնաց արկղում։

105 գնդակ

6․ Ջրավազանում կար 3200 լիտր ջուր։ Այգին ջրելու համար օգտագործվեց դրա 5/8 մասը։ Քանի՞ լիտր ջուր մնաց ջրավազանում։

1200 լիտր ջուր

7․ Ո՞ր պատկերի 3/5 մասն է գունավորված։

1) 3/5

2) 2/5

3) 3/4

Թվական անուն

Բաց թողնված բառերը լրացրո՛ւ 1, 2, 4, 5, 7, 10, 1000 թվերի անուններով և գտի՛ր ժողովրդական  դարձվածքներն ու առածները։

Յոթը չափի՛ր, մեկը կտրի՛ր։

Երկու ոտքը մեկ անել։

Հինգ մատի պես իմանալ։

Յոթ սարի, Յոթ ձորի հետևում լինել։

Մի խելքը լավ է, Երկուսը ավելի։

Մի ձեռքով երկու ձմերուկ չես բռնի։

  Հազար կա մեկը չարժե։

Երկու ոտքը մի մաշիկ դնել։

Տրված թվերը ներկայացրո՛ւ տառերով։

17-տասնյոթ

24-քսանչորս

64-վաթսունչորս

93-իննսուներեք

121-հարյուր քսանմեկ

805-ութհարյուր հինգ

741-յոթհարյուր քառասունմեկ

1753-հազար յոթհարյուր հիթսուներեք

6018-վեցհազար տասնութ

100.000- հարյուր հազար

Տրված քանակական թվականներից կազմի՛ր դասական թվականներ։

Յոթ-յոթերրորդ

Տասն-տասներրորդ

Քսան-քսաներրորդ

Հիսունվեց-հիսունվեցերրորդ

Տասնմեկ-տասնմեկերրորդ

Տրված դասական թվականները դարձրո՛ւ քանակական։

Չորրորդ-չորս

Տասնութերորդ-տասնութ

Տասներորդ-տաս

Առաջին-մեկ

Քսաներորդ-քսան

Փակագծերում գրի՛ր ընդգծված բառերին տրվող հարցը։

Տարին ու տասներկու (քանի՞)    ամիս և չորս (քանի՞) եղանակ։

Եղբայրս նստած էր առաջին (ո՞րերրորդ) շարքում։

Քույրս սովորում է իններորդ (ո՞րերրորդ) դասարանում։

Համացանցից և այլ տեղեկատվական աղբյուրներից օգտվելով գտի՛ր  նախադասություններ, որոնց մեջ թվականներ լինեն։

• Թումանյանական խնդիրներ.
• «Պոչատ աղվեսի» պոչը նրա  մարմնի երկարության 5/9 մասն էր։ Որքա՞ն էր աղվեսի պոչի երկարությունը, եթե աղվեսի մարմնի երկարությունը 90 սմ էր։

2.  «Կիկոսի մահը» հեքիաթում  հայրը աղջկան  ուղարկում է աղբյուրից ջուր բերելու  և  տալիս է  5 լ և 4 լ տարողությամբ 2 կուժ։  Կկարողանա՞  այդ կուժերի  օգնությամբ աղջիկը  աղբյուրից բերել  ճիշտ 2 լ  ջուր։

3.  «Շունն ու կատուն »հեքիաթում կատուն 40 սմ երկարությամբ   գառան մորթուց կարող էր շան համար 1 գդակ կարել։ Որքա՞ն էր շան ճանկած  գառան  մորթու երկարությունը, եթե կատուն այդ մորթուց իր համար 2 միանման  գդակ կարեց, որոնցից յուրաքանչյուրի երկարությունը  շան  1  գդակի  մորթու  երկարության  3/4  մասն է կազմում:

4.  «Ոսկու կարասը» հեքիաթում, եթե իմաստունները վճռեին, որ  կարասի մեջ եղած ոսկու  2/6 մասը պետք է տալ  վարող գյուղացուն, իսկ մնացած մասը` հողատիրոջը, ապա հողատիրոջը  ոսկու  ո՞ր մասը կհասներ։

5.  «Բարեկենդանը» հեքիաթում մարդը որքա՞ն բրինձ էր գնել, եթե  յուղն ու բրինձը միասին  100 կգ էին  ու  հայտնի է, որ բրինձը  3 անգամ շատ էր կշռում յուղից։

Մաթեմատիկա

1. 560 + 255=815
2. 578 + 622=1200
3. 371 — 107=264
4. 609 — 21=588
5. 46 — 25 : 5=41
6. 12 x 4 + 5 — 2 : 2=52
7. 60 — 12 : 4=57
8. 80 + 4 x 4=96
9. 5 x 4 x 2=40
10. 41 + 7 x 8 — 9 : 3=94
11. 7 շիշ հյութի համար վճարել են 560 դրամ։ Ի՞նչ արժե 8 շիշ հյութը։

740

1. 20 լ բենզինն արժե 9600 դրամ։ Որքա՞ն պետք է վճարել 30 լ բենզին գնելու համար։

14 400

1. 8 աթոռն ինչպե՞ս դասավորել ուղղանկյուն հատակով սենյակի պատերի մոտ, որպեսզի ամեն պատի մոտ լինի 3 աթոռ։

Չորս աթոռ դնում ենք անկյուններում իսկ մյուս չորսը նրանց մեջտեղում:

1. Երեք իրար հաջորդող թվերի գումարը 183 է։ Որո՞նք են այդ թվերը։

60+61+62=183

1. Չորս իրար հաջորդող թվերի գումարը 166 է։ Որո՞նք են այդ թվերը։

40+41+42+43=166

Մաս և ամբողջ թվի մաս գտնելը

Թվի մաս գտնելը

Եթե քառակուսին բաժանենք 2 հավասար մասի, ապա այդ մասերից յուրաքանչյուրը կլինի քառակուսու  մասը։

-ը կարդում ենք  մեկ  երկրորդ։

   մաս կամ կես։

-ը հասկանանք այսպես՝ ամբողջը բաժանել 2 հավասար մասի և վերցնել 1 մասը։

Եթե քառակուսին բաժանենք  4 հավասար մասի, ապա այդ մասերից յուրաքանչյուրը կլինի քառակուսու  մասը։

-ը կարդացվում է  մեկ չորրորդ։

 մաս կամ մեկ քառորդ մաս։

-ը հասկանանք այսպես՝ ամբողջը բաժանել 4 հավասար  մասերի և  վերցնել 1 մասը։

 ասելով հասկանում ենք  ամբողջը բաժանել 16 հավասար  մասերի  և  վերցնել 1 մասը։

Առաջադրանքներ

1. Պատկերներից յուրաքանչյուրի  վրա  նշված մասն արտահայտիր թվերով։

ա)

բ)                                   

գ)

դ)                                 

ե)                                  

Թվի մաս գտնելը

Օրինակ՝ 36-ի   -րդ մասը կլինի՝

36։6=6

• Գտիր թվի նշված մասը։

160-ի   -րդ մասը

160:4=40

250-ի   -րդ մասը

250:5=50

3000-ի   -րդ մասը

3000:10=300

180-ի   -րդ մասը

180:9=20

• Հաշվիր։

245 կգ-ի  -րդ մասը

245:5=49

24 ժ-ի    -րդ մասը

24:4=6

210 դրամի   -րդ մասը

210:7=30 

• Արտահայտիր նշված միավորներով։

  ժ=10ր

  կմ =200մ

  օր =2ժ

  տ =3ամիս

  ց =10կգ

  մ =5սմ

Ո՞ր թռչունն է կառուցում ամենախոշոր բույնը

Հարավային Աֆրիկայի սովորական ջուլհակ թռչունները կառուցում են ամենախոշոր բները։ Նրանք ապրում են Կալահարի անապատում։ Մենք ճանաչում ենք այս թռչուններին մեկ ընդհանուր անվան տակ՝ ջուլհակներ: Իրականում դրանցից ավելի քան 200 տեսակ կա և յուրաքանչյուր տեսակ ունի իր անունը։ Մեկ այլ կերպ նրա ներկայացուցիչներին անվանում են «իսկական ջուլհակներ»։ Սա նշանակու՞մ է, որ կեղծեր էլ կան։ Ո՛չ, պարզապես կան շատ այլ տեսակի ջուլհակներ, օրինակ՝ ֆինշ ջուլհակներ, հրե ջուլհակներ, բեղագործներ, համայնքային ջուլհակներ և այլն: Ընտանիքը բնութագրվում է թռչունների արտաքին տեսքի բազմազանությամբ, սակայն նրանց անունը՝ ջուլհակներ, նրանք բոլորն արժանի են մեկ ընդհանուր հատկանիշի պատճառով: Ջուլհակները համարվում են հմուտ բույն կառուցողներ, որոնք կարծես հյուսված լինեն տերևներից և բուսաթելերից։

Սովորական ջուլհակ թռչունները կառուցում են մեկ հսկայական բույն ամբողջ գաղութի համար։ Այս բարդ կառույցի բարձրությունը կարող է հասնել 4 մետրի։ Բույնն ունի բազմաթիվ  մուտքեր, որոնց երկարությունը 25 սմ է, իսկ լայնությունը՝ 7 սմ։ Բույնը հիմանականում բաղկացած է խոտից և շիվերից։ Բները կառուցված են այնպես, որ ներքևի հատվածում զով լինի, որպեսզի այնտեղ թռչունները շունչ առնեն անապատի շոգից։

Այս թռչունը գիշատիչներից խուսափելու համար սովորաբար բույն է դնում ծառերի բարձր ճյուղերին, իսկ բույնը ծառի վրա այնքան մեծ է, որ այն կարող է տեղավորել 400 թռչուն։

 Սովորական ջուլհակ թռչունի բույնը պատված է մուտքի անցքերով, ինչը թույլ է տաիս այս թռչուններին մտնել իրենց համապատասխան <սենյակը>։

Տեքստային առաջադրանքներ

1. Որտե՞ղ են ապրում ամենախոշոր բները կառուցող թռչունները:

Կարահարի անապտում / Հարավային Աֆրիկայում /

• Ո՞ր հատկանիշի համար են այս թռչունները ստացել <ջուլհակ> անվանումը։

Ջուլհակները համարվում են հմուտ բույն կառուցողներ, որոնք կարծես հյուսված լինեն տերևներից և բուսաթելերից։

• Սովորական ջուլհակ թռչունների բները հիմնականում ինչի՞ց են կառուցված։

Խոտից և շիվերից

• Տեքստից օգտվելով՝ նշի՛ր այս թռչունների հսկակայան բների չափերը (բարձրությունը, երկարությունը, լայնությունը)։

Այս բարդ կառույցի բարձրությունը կարող է հասնել 4 մետրի։ Բույնն ունի բազմաթիվ  մուտքեր, որոնց երկարությունը 25 սմ է, իսկ լայնությունը՝ 7 սմ։

4.Քանի՞ թռչուն կարող է տեղավորվել այս հսկայական բնում։

400 թռչյուն

5.Ի՞նչ առանձնահատկություն ունեն այս թռչունների բները։

Սովորական ջուլհակ թռչունի բույնը պատված է մուտքի անցքերով, ինչը թույլ է տաիս այս թռչուններին մտնել իրենց համապատասխան <սենյակը>։

6. Տեքստից առանձնացրո՛ւ քեզ ամենից շատ զարմացնող տեղեկությունը։

Որ 400 թռչյուն կարող է տեղավորվել

7. Համացանցից օգտվելով, այս զարմանալի թռչունների մասին մի տեղեկություն էլ ի՛նքդ գտի՛ր։

Սովորական սոցիալական ջուլհակներն ապրում են Հարավային Աֆրիկայի, Նամիբիայի և Բոտսվանայի տարածքներում։ Նրանք ստեղծում են այս հսկայական բները, որտեղ հարյուրավոր թռչուններ կարող են ապրել սերունդներով: Բները պատրաստված են փայտերից ու խոտից, կառուցված են այնպես, որ դիմանան և շատ լավ պահեն ջերմությունը:

Բառային առաջադրանքներ

1. Տեքստից դո՛ւրս գրիր բոլոր թվականները և գրի՛ր դրանց անվանումները։

200-երկու հարյուր

400-չորս հարյուր

25-քսանհինգ

7-յոթ

4-չորս

• Դո՛ւրս գրիր չորսական գոյական (ի՞նչ ) և ածական ( ինչպիսի՞) հարցերին պատասխանող բառեր։

ինչպիսի՞- ամենախոշոր, համապատասխան, բազմաթիվ, հսկայական:

գոյական՞- թռչյունն, սենյակ, բույն, շիվ:

• Գրի՛ր կապույտով ընդգծված բառերի հոմանիշները։

Հմուտ-վարժ

Հսկայական-մեծ

Զով-հով

Շոգ-տաքուտյուն

• Գրի՛ր կանաչով ընդգծված բառեր հականիշները։

Արտաքին-ներքին

Բազմազան-միօրինակ

Սովորական-անսովոր

Բարձր-ցածր

• Տեքստից առանձնացրո՛ւ չորս բառ, որոնց բացատրությունը կարող ես գրել առանց բառարանի օգնության։

Ջուլհակ-կարող,դերձակ

Բույն-թռչյունի տուն

Կառույց-շինություն

Ճյուղեր-ծառից աճող շիվեր

• Տեքստից դո՛ւրս գրի՛ր հինգ գոյական, որոնք գործածաված են հոգնակի թվով։

Ճուղեր,շիվեր,թռչյուններ,ջուլհակներ,սենյակներ

• Շարունակի՛ր օրինակի համաձայն

Օրինակ՝ Թռչուն-թռչել

Հյուսք-հյուսել

մուտք-մտնել

կառույց-կառուցել

բնութագիր-բնութագրել